J U B I L E U S Z
obecności Braci Kapucynów na Ukrainie
1709 - 2009Słowo Ministra generalnego br. Mauro Jöhri
do braci z Wiceprowincji Ukrainy i Rosji
wygłoszone w Krasiłowie 15 października 2009 r.
(fragmenty)Drodzy Bracia!
Jestem zaskoczony tym, co mogłem zobaczyć na Ukrainie w czasie mojej wizytacji.
Jesteście bardzo zaangażowani w duszpasterstwo. Jesteście zaangażowani na takim froncie ewangelizacji, który dla Zakonu jest dość nowy. Jest to front ewangelizacji bardzo różnej np. od tej w Afryce. Tam bowiem ewangelizować, znaczy tworzyć bardziej ludzkie warunki życia: budować i organizować szkoły, szpitale, ośrodki zdrowia itp.
Ja zobaczyłem na Ukrainie ewangelizację, która nie jest tak bardzo związana z rzeczami materialnymi. Ewangelizacja w waszym wydaniu jest ściśle związana z doświadczeniem wspólnoty. Dużo działacie z różnymi grupami. Dajecie tym grupom pewne swoje przestrzenie i miejsca. Świeccy mogą używać niejedno pomieszczenie klasztorne. Sposób waszego życia i duszpasterzowania jest dla mnie pewnego rodzaju nowością. Taki styl pracy duszpasterskiej powoduje, iż macie bardzo dobre relacje z ludźmi. Przykładowo w Winnicy miałem wczoraj okazję zobaczyć, jak wielka ilość świeckich jest zaangażowana w różne posługi. Tak samo było w Dniepropietrowsku, gdzie celebrowaliśmy Eucharystię w ruinach oddanego kościoła.
Zdobyłem przekonanie, że potraficie być innowacyjni. Bardzo ważnym było dla mnie poznać, jak pracujecie, jakie są wasze potrzeby i zobaczyć, jak wiele macie jeszcze do zrobienia.
Zaobserwowałem, że świadectwo dobroci i miłosierdzia wobec ludu jest owocem naszego życia braterskiego. To życie braterskie nie ogranicza się tyko do wspólnych obiadów, wspólnych modlitw i kapituł. Na ludziach zrobi wrażenie to, że będziemy wspólnotą poszukującą Boga, że nie będziemy sprawiać wrażenia, iż jesteśmy specjalistami i mamy odpowiedź na wszystkie pytania.
Autentyczne życie modlitwy nadaje zaangażowaniu duszpasterskiemu jeszcze głębszy wymiar. Wielu naszych braci osiągnęło wysoki stopień świętości dzięki cichemu życiu modlitwy osobistej. Wspominam maleńkie miejsce modlitwy braci w klasztorze w Winnicy. To kiedyś było oratorium, które przez wiele lat służyło braciom dla osobistej modlitwy.Wykonywali polecenie Jezusa, aby się modlić w miejscu odosobnionym. Drodzy bracia! To jest bardzo ważne. Wiarygodność pochodzi ze wspólnoty waszego życia i zakłada fakt, iż nie robicie sobie taryf ulgowych. Trzeba posiąść ducha modlitwy i szukać obecności Boga w każdym miejscu. Życze wam, abyście byli narzędziami w ręku Ducha Świętego.
Następna sprawa, która jest w sercu ministra generalnego, to problem formacji początkowej i permanentnej. Formacja jest przecież drogą wtajemniczenia chrześcijańskiego, jak nam mówią Konstytucje. Na tej drodze powinny zatem być pewne etapy. Formatorom należy się szczególny szacunek i pomoc. Charyzmat franciszkański, który był i jest NOWOŚCIĄ w Kościele ma być proponowany innym jako droga wymagająca.
Nie da się oddzielić formacji początkowej od formacji stałej. Śluby wieczyste nie są jej końcem, ale zaczynają nowy jej etap. Dla nas formacja nigdy się nie kończy. Ciągle bowiem potrzebujemy nawrócenia.
W formacji jest także element przekazywania charyzmatu. W naszym kapucyńskim kościółku w Winnicy byliśmy świadkami ślubów wieczystych Siergieja. My jednak nie możemy się zatrzymywać na przeżywaniu charyzmatu w typowej dla nas architekturze świątyń. Nasz charyzmat nie jest bowiem związany z miejscami. Nasz charyzmat jest związany z ludźmi! Nie koncentrujcie się tylko na odzyskiwaniu miejsc, ale twórzcie nowe miejsca obecności. Charyzmat jest w ludziach - to jest fundamentalna prawda! Wy, bracia z Europy Wschodniej, macie wielkie zadanie do spełnienia: wejśc w dialog z młodymi innych kontynentów i pokazać na czym polega kapucyński sposób naśladowania Chrystusa. Ten sposób jest drogą ogołocenia, zstępowania w dół, a nie wchodzenie w górę. To jest jedno z ważnych wezwań, jakie stoją dziś przed Zakonem. W Indiach, Afryce i Europie Wschodniej Zakon przeżywa rozwój.(Tekst nieautoryzowany; tłumaczenie z jęz. włoskiego brata Tomasza Wrońskiego;
przepisał z niewielkimi skrótami z nagrania dźwiękowego brat Jerzy Zieliński)__________
Zakończenie Jubileuszu.
Wizyta Ministra generalnego w naszej WiceprowincjiW ramach świętowania 800-lecia zatwierdzenia Reguły franciszkańskiej i 300-lecia obecności kapucynów na terenach dziesiejszej Ukrainy przybył do nas Minister generalny brat Mauro Jöhri wraz z Definitorem generalnym bratem Jure Šarčević oraz Ministrem prowincjalnym bratem Jackiem Waligórą. W czasie swojego pobytu w dniach 9 - 16 października nasi goście odwiedzili wspólnoty braterskie w Dniepropietrowsku, Dnieprodzierżyńsku, Kijowie, Winnicy, Krasiłowie i Starym Konstantynowie.
Odwiedziny Ukrainy brat Mauro rozpoczął od Dniepropietrowska. W czasie niedzielnej Eucharystii z udziałem ordynariusza diecezji charkowsko-zaporoskiej bpa Mariana Buczka, Minister generalny poświęcił dzwon jako wotum dziękczynne za odzyskanie kościoła i 10-letnią obecność kapucynów na wschodzie Ukrainy oraz pamiątkową tablicę upamiętniającą miejsca pobytu kapucynów na Ukrainie w ciągu 300 lat. Pod koniec Mszy św. bracia kapucyni i tercjarze odnowili swoje śluby na ręce Ministra generalnego.
Po obiedzie odbyło się spotkanie ze świeckimi franciszkanami z regionu Przydniestrza, w czasie którego bracia i siostry dzielili się doświadczeniem swojego życia. Na zakończenie otrzymali oni od Generała tekst Reguły św. Franciszka.
W środę, 14 października, w Winnicy świętowaliśmy wraz z naszymi gośćmi z Rzymu oraz biskupami: ordynariuszem kamienieckim biskupem Leonem Dubrawskim OFM, biskupem drohiczyńskim Pacyfikiem Antonim Dydyczem OFMCap oraz biskupem-seniorem Stanisławem Padewskim OFMCap. Na uroczystość przybył Minister prowincjalny Braci Mniejszych, delegat Braci Mniejszych Konwentualnych, bracia kapucyni z Polski, siostry z różnych zgromadzeń i winniccy dobrodzieje oraz parafianie. W czasie Eucharystii brat Sergiej Kippa złożył na ręce Ministra generalnego śluby wieczyste. Również zgromadzeni bracia odnowili na ręce generała swoje śluby, a na koniec wszyscy otrzymali tekst Reguły franciszkańskiej.
Po smacznym obiedzie zebrani mieli możliwość obejrzenia na dużym ekranie krótkiego filmu o historii kapucynów na Ukrainie oraz o dniu dzisiejszym, a także jednej części "Antywirusowego programu dla dzieci IHTYS", który powstaje w Winnicy. Dla melomanów była również propozycja muzyczna - koncert organowy w wykonaniu pana Georgija Kurkova.
Spotkanie wszystkich braci Wiceprowincji Ukrainy z Ministrem generalnym, Definitorem generalnym i Ministrem prowincjalnym odbyło się w czwartek 15 października w Krasiłowie. Po krótkim zapoznaniu się z pracą i potrzebami miejscowej wspólnoty rozpoczęliśmy nasz braterski dialog. Po przywitaniu i podziękowaniach głos zabrał brat Mauro. Na początku podzielił się on swoimi spostrzeżeniami odnośnie naszej Wiceprowincji, co udało się zauważyć, czego nie dostrzegł, co jest potrzebą bądź nowym wyzwaniem. Następnie po przerwie Minister generalny powiedział co nosi w sercu on wraz z całym Zarządem generalnym, co jest ich wspólną troską. Był również czas na pytania i dzielenie się własnym doświadczeniem. Na zakończenie Minister generalny udzielił braciom błogosławieństwa.
Po obiedzie goście udali się do Starego Konstantynowa, gdzie zapoznali się z życiem i trudnościami miejscowej wspólnoty. Minister generalny spotkał się również z osobami uzależnionymi, które prowadzą generalny remont budynku dla Centrum rehabilitacji przy naszym klasztorze.
Kolejnym punktem wizyty była wspólnota świeckich franciszkanów żyjąca w Ostropolu. Brat Mauro z zainteresowaniem wysłuchał relacji o życiu i działalności, a następnie udzielił swojego błogosławieństwa.
___________________
Trzysta lat w cztery dni - podróż sentymentalna
Reforma Zakonu franciszkańskiego, której dokonał Mateusz z Bascio, potwierdzona przez papieża Klemensa VII, szybko została przyjęta również poza Półwyspem Apenińskim. Wkrótce do Zakonu zaczęli wstępować bracia spoza Włoch. Starania, które czynił hetman Jan III Sobieski, aby sprowadzić kapucynów do ówczesnej Polski, jako wypełnienie ślubu po zwycięskiej bitwie nad Turkami pod Chocimiem w 1673 roku, wkrótce zaowocowały. Fundacja dwóch pierwszych klasztorów w Krakowie i Warszawie miała swą kontynuację w postaci fundacji lwowskiej. W ten sposób charyzmat kapucyński dotarł na ziemie dzisiejszej Ukrainy.
Skomplikowane losy licznych fundacji są świadectwem heroiczności braci, którzy podejmowali się tych wyzwań i nie uciekali od cierpienia i prześladowań. Swoistym zwieńczeniem są losy Sługi Bożego o. Serafina Kaszuby OFMCap, który jako "Apostoł Kościoła milczenia" przewędrował cały Związek Radziecki jako duszpasterz opuszczonych i prześladowanych. Jego śmierć w 1977 roku zakończyła pewien okres w kapucyńskiej historii na Ukrainie.
Przybycie w 1989 roku o. Stanisława Padewskiego do ówczesnego Związku Radzieckiego pozwoliło na kontynuację tej Bożej sprawy.
Mamy nadzieję, że jako wspólnota Wiceprowincji Ukrainy kontynuujemy realizację Bożych planów odnośnie w charyzmacie kapucyńskim. Aby go jeszcze lepiej poznać postanowiliśmy zobaczyć i "poczuć" te miejsca, w których pracowali nasi bracia i dlatego w dniach 22 - 25 kwietnia 2008 roku pielgrzymowaliśmy szlakiem naszych niegdysiejszych klasztorów.
Dzień pierwszy
Nasze pielgrzymowanie rozpoczęliśmy od Starego Konstantynowa. To jeden z naszych klasztorów, który po jakimś czasie przerwy powrócił do nas. Obecnie znajduje się tu postulat naszej Wiceprowincji. Bracia obsługują także miejscową parafię i kilka okolicznych samodzielnych parafii z wioskami.
Stąd udaliśmy się do Ostroga. W dawnym klasztorze, fundowanym w 1750 roku, mieści się obecnie Uniwersytet Narodowy "Akademia Ostrogska". Dzięki uprzejmości proboszcza ks. Witolda Józefa Kowalów mogliśmy zobaczyć wnętrze kościoła przerobione na cerkiew prawosławną, dawną zakrystię, chór zakonny, piwnice pod klasztorem, fragmenty parteru klasztornego oraz ogród. Tym co cieszy jest fakt, że użytkująca nasz kościół i klasztor Akademia nie ukrywa, iż były to obiekty kapucyńskie, a ponadto ucząca się tu młodzież jest nadzieją Ostroga i Ukrainy.
Po krótkiej wizycie u gościnnego proboszcza udaliśmy się do Równego na obiad. Równe to miasto, z którym przez kilka lat związany był Sługa Boży o. Serafin Kaszuba. Od 1945 roku prawie do 1960 o. Serafin pracował duszpastersko w Równym i okolicy. Pamięć o nim przetrwała do dziś. Mieliśmy okazję odwiedzić kościół, w którym duszpasterzował Sługa Boży, a który obecnie służy jako sala koncertowa.
W deszczu pojechaliśmy do Lubieszowa. Fundacja Jana Antoniego Czarneckiego z 1756 roku została zniesiona przez władze carskie w 1832 roku w ramach represji popowstaniowych. Kapucyni powrócili do Lubieszowa w 1926 roku, jednocześnie przyjmując wschodni obrządek. Misja przetrwała do 1939 roku. Następnie klasztor oddano na potrzeby milicji, prokuratury i aresztu, zaś w kościele urządzono magazyn ziarna, z potem salę gimnastyczną. W chórze zakonnym sowieci umieścili kotłownię.
Obecnie kościół p.w. świętych Cyryla i Metodego służy wiernym jako świątynia parafialna, obsługiwana przez proboszcza z sąsiednich Maniewicz. Część klasztoru została oddana, resztę zajmuje milicja. Według relacji proboszcza w kwietniu 1943 roku w jednym z domów spalono żywcem około 200 osób, w tym 2 braci kapucynów.
Na nocleg udaliśmy się do Łucka.
Dzień drugi
Eucharystia w katedrze łuckiej rozpoczęła drugi dzień naszego pielgrzymowania. Przy nienajlepszej pogodzie dotarliśmy do Oleska. Po krótkim zwiedzaniu zamku, w którym urodził się dobrodziej kapucynów król Jan III Sobieski, udaliśmy się do leżącego u podnóża zamkowego wzgórza klasztoru.
Oleski klasztor, fundowany przez Seweryna Józefa Rzewuskiego w 1781 roku, był miejscem studium teologii i filozofii. Po kasacie w 1785 roku klasztor zamieniono na szpital wojskowy, a kościół na magazyn zboża. W 1788 fundację zwrócono kapucynom. W czasie II wojny światowej Niemcy urządzili w klasztorze getto dla 300 Żydów. Klasztor został opuszczony w 1944 roku. Po wojnie w klasztorze istniała szkoła rolnicza. Ogród, który mieliśmy okazję zobaczyć, został zniszczony, choć widać w nim ślady dawnego uroku. Udało się również wejść do kościoła, w którym urządzono salę konferencyjną dla potrzeb magazynów Muzeum sztuki ze Lwowa, które obecnie gospodaruje w naszym klasztorze. Całkowicie przebudowane wnętrze posiada dwa potężne obrazy z kościoła w Żółkwi. W przedsionku znaleźliśmy oryginalną kropielnicę, a w zakrystii pękniętą sygnaturkę. Nasz przewodnik zaprowadził nas także do słynnych piwnic oleskich, w których rzeczywiście można jeździć furmanką. Aktualnie Muzeum prowadzi remont piwnic, adaptuje je na sale wystawowe, montując gabloty i wmurowując wywiezione z innych kościołów i klasztorów epitafia i nagrobki.
Po wizycie w klasztorze udaliśmy się na cmentarz oleski do ocalałego, choć nieco zniszczonego, grobowca naszych braci, aby pomodlić się za nich i za naszych dobrodziejów.
Po skromnym obiedzie ruszyliśmy przez Krupę (nasza obecność od 1753 do 1760) do Kutkorza. Niewielki kościół i niegdysiejsze sanktuarium Matki Bożej Śnieżnej (cudowny obraz znajduje się w bocznym ołtarzu naszego kościoła w Sędziszowie Małopolskim) przedstawia żałosny widok. Po opuszczeniu klasztoru przez kapucynów w 1944 roku mieściła się tu m. in. szkoła, poczta, farbiarnia i szpital. Na Paschę 1995 roku poddasze kościoła spłonęło. Dziś ruinami są zainteresowani grekokatolicy, którzy chcieliby tu mieć cerkiew, gdyż w swojej drewnianej już się nie mieszczą. Opowiedziała nam o tym wszystkim staruszka pani Bronisława Kucharska, która wiele pamięta i pracowała również w naszym kościele-szpitalu.
Z takimi wrażeniami, już przy pięknej pogodzie udaliśmy się do Lwowa. Pierwszym miejscem, które nawiedziliśmy była nekropolia łyczakowska z Cmentarzem Orląt.
O 18.00 byliśmy umówieni przy naszej pierwszej fundacji - kościele Niepokalanego Poczęcia NMP na Przedmieściu Halickim. Na frontonie widnieje piękna płaskorzeźba Matki Bożej Niepokalanej, choć obecnie gospodarzami są Adwentyści Dnia Siódmego. Kościół został przebudowany pod ich potrzeby - nie ma ołtarza, a chór organowy został mocno wydłużony. W klasztorze mieści się szpital dziecięcy. Spacerując po korytarzach mogliśmy zauważyć przeróbki z czasu, gdy klasztor zajmowali franciszkanie konwentualni (przez jakiś czas mieszkańcem klasztoru był św. Maksymilian Maria Kolbe).
Dzień ten zakończyliśmy spacerem po Lwowie, obserwując tłumy ludzi czekających na spowiedź przedpaschalną w licznych grekokatolickich cerkwiach.
Dzień trzeci
Po Eucharystii w kościele św. Antoniego udaliśmy się w dalszą drogę. Najpierw odwiedziliśmy naszą drugą lwowską fundację na Zamarstynowie. Obecnie gospodarzami świątyni są redemptoryści wschodniego obrządku, którzy pięknie wyremontowali kościół. Po wojnie mieścił się tu skład filmów. Serdecznie przyjęci przez proboszcza mogliśmy zobaczyć i krótko się pomodlić w dawnym kościele św. Franciszka z Asyżu - teraźniejszej cerkwi św. Jozafata Kuncewicza. Nasz klasztor zamieszkują ludzie. Niestety jest on w opłakanym stanie.
Dalej nasz szlak poprowadził na Cmentarz Janowski do grobu ojca Serafina. Chwila modlitwy i zadumy w tym miejscu niejako zmuszała do refleksji nad sensem naszego posługiwania. Nieopodal znajduje się grób św. Józefa Bilczewskiego, którego prosiliśmy o wstawiennictwo.
Kolejnym punktem naszego programu był Drohobycz. Po spożyciu obiadu w Seminarium grekokatolickim udaliśmy się na Wójtową Górę, gdzie do dzisiaj stoi kościół i klasztor kapucynów, fundowany w 1933 roku. Dawny kościół Imienia NMP służy dzisiaj jako grekokatolicka cerkiew garnizonowa. Wcześniej w kościele i klasztorze mieściły się koszary wojskowe. Chór zakonny i kościół pełniły rolę stołówki. Obecny proboszcz remontuje klasztor dla kapłanów-emerytów.
Wyjeżdżając z Drohobycza podjechaliśmy pod więzienie i budynek, w którym urodził się o. Dominik Orczykowski, kapucyn i drohobyczanin. Pamiętaliśmy też o bracie Jakubie Nowaku, drugim żyjącym drohobyczaninie i o niedawno zmarłym bracie Mikołaju Gruszkiewiczu.
Z Drohobycza udaliśmy się do Mariampola. Faktycznie książę Jan Kajetan Jabłonowski, który fundował nasz kościół i klasztor wybrał miejsce, które nazywało się "Boży widok". Wioska leży na uboczu i droga doń jest mało cywilizowana, ale warto tam było pojechać. Opuszczony przez kapucynów klasztor zajmowały siostry miłosierdzia, a w czasach powojennych utworzono tu sierociniec. Od 2001 roku funkcjonuje tu zakład karny dla kobiet. W środku kościół został przebudowany, znajdują się tam cele dla skazanych. Całość została otoczona dodatkowym murem, dobudowano także nowe budynki. Choć wygląda to przygnębiająco, to tym co raduje jest cudowna okolica i niesamowita przyroda na zakolach Zbrucza.
Pełni wrażeń udaliśmy się na nocleg do urszulanek Unii Rzymskiej w Kołomyi.
Dzień czwarty i ostatni
Po porannych modlitwach i śniadaniu udaliśmy się pod dawny kościół jezuitów w Kołomyi. Śpiewem "Kiedy ranne wstają zorze" wspomnieliśmy autora Franciszka Karpińskiego, który tu się urodził. Jego dziełem jest też kolęda "Bóg się rodzi" i pieśń "Laura i Filon".
Po uprzednim głosowaniu zdecydowaliśmy się na odwiedzenie jeszcze jednej naszej fundacji w Zbrzyziu - małej, odległej wiosce. Prawdopodobnie jeszcze nikt z kapucynów tu nie dotarł od chwili opuszczenia go w 1832 roku. Po klasztorze i kościele zostały jedynie piwnice i mur. Mieszkańcy wioski pamiętają o istnieniu klasztoru i kościoła kapucynów, a także o grobowcu, który kiedyś był na cmentarzu. Jednocześnie wiele mitów i baśni tworzy swoistą atmosferę niesamowitości.
Na naszej trasie nie mogło nie być Kamieńca Podolskiego. Po dotarciu odprawiliśmy Eucharystię w starej kamienieckiej katedrze. Dość wczesna pora pozwoliła na poobiedni spacer po starej części miasta.
Dalej wyruszyliśmy do ostatniego punktu naszej wyprawy - Dunajowiec. W wyniku represji po powstaniu listopadowym kościół i klasztor, które zostały ufundowane w 1751 roku zostały skasowane i przekazane Cerkwi prawosławnej w 1832 roku. Okres komunizmu budynki przetrwały jako kino i sala gimnastyczna. Obecnie klasztor zajmuje szkoła, a w kościele urządzono cerkiew prawosławną.
Naszą sentymentalna wyprawę zakończyła kawa u sióstr Franciszkanek Misjonarek Maryi.
Te cztery dni były pełne historii, wrażeń, sentymentów i zadumy. Nie udało się odwiedzić innych fundacji, które albo istniały bardzo krótko czy też nie zostały zrealizowane (Krupa, Włodzimierz Wołyński, Szarogród, Śmiła) albo niewiele po nich pozostało (Uściług, Brusiłów, Chodorków) lub też były dosyć odległe (Kuna).
Dwa spośród naszych klasztorów powróciły do nas: Stary Konstantynów (choć część przybudówki zajmują jeszcze mieszkańcy) i Winnica (mimo obietnic ze strony władz miasta w klasztorze dalej znajdują się lokatorzy).
Na jednym z muzeów widnieje napis: "Przeszłość - Przyszłości". Niech ta maksyma pomoże nam pamiętać o dziedzictwie naszych braci i budować przyszłość na Jezusie Chrystusie, który jest jedynym Zbawicielem świata.
brat Andrzej Rudnik OFMCap
Powrót na stronę główną Życie Działalność
